ارسال شبهه و سوال سریع
بروزرسانی: ۱۳۹۸/۵/۲۹ زندگینامه کتاب.رساله مقاله.شعر تصاویر دروس سخنرانی پرسش‌ها اخبار تماس
دسته‌بندی مقالات جدیدترین مقالات مقالات تصادفی مقالات پربازدید

جدیدترین مقالات

مقالات تصادفی

تفاوت بین أخذ به زیادی در بیع و أخذ به زیادی در ربا در کلام حضرت استاد آیت الله مددی

تفاوت بین أخذ به زیادی در بیع و أخذ به زیادی در ربا در کلام حضرت استاد آیت الله مددی

مقایسه بین أخذ به زیادی در بیع که حلال است و أخذ به همان مقدار زیادی در ربا که حرام است.

به عنوان مثال:
الف) اگر به عنوان تملیک شصت کیلو برنج هزار تومانی را به هفتاد هزار تومان بفروشیم معامله صحیح است و بیع است،
ب) اگر به عنوان تملیک شصت کیلو برنج هزار تومانی را به هفتاد کیلو برنج هزار تومانی بفروشیم حرام است و ربا.
در حالی که ظاهراً در نتیجه این دو هیچ تفاوتی وجود ندارد و اگر ربا مفسده ای واقعی داشته باشد باید در هر نوع زیادتی این مفسده وجود داشته باشد!

این اشکال از زمان شافعی و فخر رازی وجود داشته است اما در کلام أهل بیت روایتی از امام صادق علیه السلام در مورد این سؤال وجود دارد که پاسخی به این اشکال است که ظاهراً هنوز در مجامع علمی مطرح نشده بود و اهل سنت بعد از صد سال در زمان شافعی(زمان امام رضا علیه السلام) آن را مطرح کرده و سعی در حلّ آن دارند که بسیار قابل تأمل میباشد:
(وَ رُوِيَ عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ بَيَّاعِ السَّابِرِيِّ قَالَ‌ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاكَ‌ إِنَّ النَّاسَ يَزْعُمُونَ أَنَّ الرِّبْحَ عَلَى الْمُضْطَرِّ حَرَامٌ وَ هُوَ مِنَ الرِّبَا فَقَالَ وَ هَلْ رَأَيْتَ أَحَداً اشْتَرَى غَنِيّاً أَوْ فَقِيراً إِلَّا مِنْ ضَرُورَةٍ يَا عُمَرُ قَدْ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا فَارْبَحْ وَ لَا تُرْبِهِ قُلْتُ وَ مَا الرِّبَا قَالَ دَرَاهِمُ بِدَرَاهِمَ مِثْلَانِ بِمِثْلٍ‌)


شهاب الدين آلوسی (1270) از بزرگان اهل سنت در تفسیر آیه بیع در سوره بقره در کتاب روح المعانی به اشکال فوق دو جواب میدهد: 

اولاً جواب از راه تعبد: به این معنی که اولی بیع است و خدا فرموده که صحیح و حلال است و نص صریح بر حلیّت آن داریم أما مورد دوم ربا بوده و خدا فرموده که حرام است و نص بر حرمت آن داریم هرچند تفاوت این دو برای مکلف روشن نباشد و حکمت از این تفاوت گذاری روشن نباشد.
(وحاصله أن ما ذكرتم قياس فاسد الوضع لأنه معارض للنص)

ثانياً: قیاس بین این دو مورد قیاس مع الفارق است به این دلیل که در مورد اول تمام هفتاد هزار تومان در مقابل تمام شصت کیلو برنج بوده به این معنی که از اساس برنج  را گرانتر از هر کیلو ده هزار تومان فروخته و چیزی به عنوان زیادی وجود ندارد تا أخذ به زیادی بر آن صدق کند در حالی که در مورد دوم مسلماً شصت کیلو برنج در مقابل شصت کیلو برنج میباشد و ده کیلو برنج زیادی است که أخذ به زیادی میشود و حرام می باشد.
(على أن بين البابين فرقاً، وهو أن من باع ثوباً يساوي درهماً بدرهمين فقد جعل الثوب مقابلاً لدرهمين فلا شيء منهما إلا وهو في مقابله شيء من الثوب، وأما إذا باع درهماً بدرهمين فقد أخذ الدرهم الزائد بغير عوض ولا يمكن جعل الإمهال عوضاً إذ الإمهال ليس بمال حتى يكون في مقابله المال)

ثالثاً: جواب از راه غیر تعبد: به این معنی که بین این دو مورد تفاوت وجود دارد و قیاس این دو مورد به یکدیگر ، قیاس مع الفارف میباشد، 
چرا که در مورد اول ده هزار تومان ربح و زیادی در خارج ما به ازاء دارد و آن نیاز بایع به این ربح وزیادی است.
اما در مورد دوم ده کیلو برنج زیادی در خارج ما به ازاء ندارد و اکل مال بالباطل است و به همین دلیل حرام میباشد.
(وقيل: الفرق بينهما أن أحد الدرهمين في الثاني ضائع حتما وفي الأول منجبر بمساس الحاجة إلى السلعة أو بتوقع رواجها)
احتیاج و نیاز امری فعلی است در حالی که امهال امری غیر فعلی است.

نتیجه: 
میتوان احتمال داد که اهل سنت این راه حل را از روایت امام صادق گرفته باشند.

تقریر و برداشت: سید محمد علوی

ارسال سوال